In het slotthema, diplomademocratie en meritocratie, komen veel van de eerdere thema’s terug. Samen met Anchrit Wille heeft Bovens uitgebreid in kaart gebracht hoe de opkomst van de meritocratie heeft gezorgd voor nieuwe sociale en politieke scheidslijnen. Dat was ook het thema van zijn oratie als gasthoogleraar sociologie op de Erasmus Universiteit Rotterdam en van zijn afscheidsrede aan de Universiteit Utrecht. In een reeks van nationale en internationale publicaties hebben Bovens en Wille laten zien hoezeer opleiding de nieuwe verzuiling is en hoe de dominantie van academici in alle politieke arena’s een bedreiging vormt voor de parlementaire democratie. Die analyses hebben geleid tot boeken bij Oxford University Press en bij Prometheus.

De diplomademocratie: Over de spanning tussen meritocratie en democratie, (2006). B en M: tijdschrift voor beleid, politiek en maatschappij, 33(4), 205-218.

The education gap in political participation and its political consequenses, with A.C. Wille, (2010). Acta Politica, 45(4), 393-422.

Opleiding als scheidslijn: Van oude en nieuwe maatschappelijke breukvlakken [Oratie]. 2012. Erasmus Universiteit Rotterdam.

Wat er mis is met de meritocratie in Nederland, (2016). Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken.

De meritocratisering van de politieke elite, met A.C. Wille (2016). In P. de Beer & M. van Pinxteren (Red.), Meritocratie: Op weg naar een nieuwe klassensamenleving? (pp. 165-197). Amsterdam, Nederland: Amsterdam University Press.

Opleiding als nieuwe verzuiling. En wat dit betekent voor de universiteit, (2024). Afscheidsrede Universiteit Utrecht.